Reclame op basis van onze Whatsapp-berichten? Nog niet voor meteen (hoop ik).

Met de overname van Whatsapp door Facebook ontstaan er opnieuw heel wat vragen rond online privacy. Terechte vragen, want met deze overname is er opnieuw een deel van onze persoonlijke informatie in handen gekomen van een grote speler. Bezorgd zijn mag dus, maar paniek lijkt me niet nodig. Met een community van om en bij het miljard gebruikers kan je als bedrijf immers weinig verkeerd doen vooraleer het opgemerkt of zelf afgestraft wordt.

Motieven voor overname

De exacte reden waarom Facebook 16, uh…  19 miljard dollar betaalt voor Whatsapp zullen we misschien nooit weten, maar we kunnen er wel enkele bedenken:

– Whatsapp heeft puur kwantitatief gezien heel veel ‘klanten’. Ze zitten momenteel aan zo’n 450 miljoen gebruikers, en dat aantal is de voorbije maanden enorm snel gestegen. Men verwacht dat de app over een jaar of twee een miljard gebruikers zal tellen, ongeveer het aantal leden vandaag op Facebook. Om een jaar Whatsapp te gebruiken betaal je 1 euro, dus een overname levert Mark Zuckerberg heel wat betalende klanten op.

– Whatsapp heeft bovendien goede klanten, zeker vanuit het standpunt van Facebook. Hoewel er geen exacte cijfers bestaan over de gebruikersprofielen op Whatsapp, kunnen we aannemen dat het vooral jonge mensen zijn die de app als alternatief voor de klassieke sms gebruiken. En laat nu net de jongeren tussen 14 en 25 jaar een groep zijn waar Facebook het vandaag de dag moeilijk mee heeft. Door een overname van Whatsapp kan Facebook dus opnieuw een relatie aangaan met de tieners. Bovendien zijn Whatsapp-gebruikers erg actief: zo’n 75% van zij die de app op hun smartphone geïnstalleerd hebben, gebruikt het dagelijks, wat erg veel is in vergelijking met andere apps. Facebook krijgt er dus een heleboel jonge en actieve gebruikers bij.

– Ook het in huis halen van de know-how kan een motief zijn, bijvoorbeeld met het oog op een verdere uitbouw van de eigen messenger app. En door de overname van Whatsapp geven ze andere grote spelers als Google, Microsoft en Apple niet de kans om hun online imperium uit te breiden.

– Het gaat Facebook waarschijnlijk ook om de data afkomstig van de conversaties via Whatsapp. Akkoord, men gebruikt ook wel de Facebook chat of de Facebook messenger om privéberichten te versturen, maar voor real-time conversaties via de telefoon blijft sms’en en een gratis alternatief als Whatsapp toch wel handiger. Met de overname krijgt Facebook dus in principe inzage in de massale stroom aan berichtjes die men via Whatsapp verstuurt. Niet alleen de inhoud van deze berichten zijn interessant, het geeft ook een beter zicht op het netwerk van iemand. Zo heb ik een aantal mensen waarmee ik sms of Whatsapp die niet op Facebook zitten. Omdat Whatsapp bovendien gelinkt is aan een mobiel nummer, krijgt Facebook met de overname een half miljard mobiele nummers ter beschikking. Onnodig om te zeggen dat dit voor een bedrijf interessant kan zijn.

Verdere ontsluiting van persoonlijke data

Vooral het gebruik (of misbruik) van de inhoud van onze berichtjes doet de online community huiveren. Een verdere ontsluiting van onze persoonlijke data (demografische gegevens, statusupdates, foto’s, video en locatie- en netwerkgegevens via Facebook in combinatie met de berichten via Whatsapp) geeft Facebook heel wat inzicht in ons doen en laten. In principe stelt dit hen in staat om nog meer gerichte reclame op te stellen en die via Facebook ads of zelfs push-berichten op onze mobieltjes te versturen. In een mededeling vlak na de overname liet Whatsapp wel onmiddellijk weten dat het berichtenplatform reclamevrij zou blijven, iets wat ze altijd als basisprincipe vooropgesteld hebben. Maar geen reclame op Whatsapp belet Facebook natuurlijk niet om op basis van de data afkomstig van Whatsapp meer gerichte reclame op Facebook te plaatsen of erger nog, onze data aan externe bedrijven of overheden te verkopen. Hoe meer online diensten een speler in handen heeft, hoe meer persoonlijke data gekoppeld kan worden en hoe meer misbruik er van gemaakt kan worden. Toch denk ik dat het binnen de perken zal blijven. Ik lees hier en daar dat gerichte FB-reclame en doorverkoop van onze gegevens de enige manier zou zijn om de hoge overnameprijs te recupereren en aan de aandeelhouders te verantwoorden. Maar dan ga je volgens mij voorbij aan een mogelijk verdienmodel van Whatsapp en de macht van de online community.

Na 3-4 jaren terugverdiend?

Negentien miljard dollar is inderdaad erg veel geld. Maar het lijkt me niet onmogelijk om dit puur en alleen door middel van Whatsapp terug te verdienen. Nu betalen zo’n half miljard gebruikers 1 euro. Als we meegaan met de voorspellingen dat Whatsapp over enkele jaren een miljard gebruikers zal tellen, dan levert de app jaarlijks een miljard euro op. Stel nu dat het jaarlijkse bedrag in plaats van 1 euro 5 euro wordt, dan kan je met de app 5 miljard euro verdienen, en dat is de overnameprijs in principe na enkele jaren al terugverdiend. Een jaarabonnement van 5 euro zal waarschijnlijk niet veel mensen afschrikken, omdat het alternatief (de klassieke sms) jaarlijks zo’n 150 euro kost. De kans bestaat uiteraard dat men toch massaal overstapt naar andere gratis sms-diensten zoals Telegram of Viber, maar mensen zijn nu eenmaal gewoontedieren en Facebook rekent er misschien op dat dit ook bij Whatsapp het geval zal zijn. Ze hebben nu eindelijk een platform in handen waar gebruikers voor moeten betalen.

Winstmaximalisatie door misbruik gegevens?

Maar ok, Facebook is een beursgenoteerd bedrijf en heeft winstmaximalisatie als belangrijkste doel, zo luidt het. Daarom is het niet voldoende om de overnameprijs te recupereren via de jaarabonnementen, er moet mogelijks nog veel meer winst gemaakt worden. En dat kan dus via het linken van advertenties aan onze persoonlijke profielen en eventueel via het doorverkopen van onze gegevens aan externen. En dat is natuurlijk iets om over te waken. Iedereen weet dat Facebook nu reeds rekening houdt met persoonlijke gegevens van gebruikers om reclame persoonlijker, gerichter te maken. Zo stemmen ze reclame af op het socio-demografische profiel van de leden, en ze houden zelfs rekening met de surfgeschiedenis van de gebruiker zodat de kans groot is dat je reclame voor sportschoenen te zien krijgt als je ze even daarvoor in een webwinkel hebt aangeklikt. En nu zouden ze dus de inhoud van onze berichten via Whatsapp kunnen gebruiken zodat een gebruiker die een sms stuurt naar een vriend met de vraag waar ze die avond een stapje in de wereld gaan zetten even later op zijn Facebook reclame voor een discotheek in zijn regio zou zien verschijnen. In principe allemaal mogelijk, maar ik denk niet dat dat voor meteen is.

De kracht van protest

Facebook weet volgens mij ook wel dat dit (op dit moment) een brug te ver is en dat ze hiermee niet zomaar weg zullen geraken. In tegenstelling tot profielinformatie (geslacht, leeftijd, woonplaats) die je op Facebook ingeeft, gaat het bij Whatsapp-berichten om interpersoonlijke privéberichten, en dat ligt toch erg gevoelig. De vergelijking met het surfgedrag gaat ook niet helemaal op omdat iedereen ondertussen weet dat dit gebeurt en dat het vooral gaat om een registratie van welke sites je bezoekt en niet om de conversaties die je op deze platformen houdt. Net zoals bij sms en e-mail behoren de Whatsapp-berichten tot de privésfeer, en verwacht ik dat een eventueel misbruik hiervan tot hevige kritiek zal leiden. Facebook kan dan ook beter lessen trekken uit het verleden waaruit bleek dat de community heel wat invloed heeft en bepaalde privacy-ingrepen – die als te ingrijpend werden ingeschat – ongedaan kan maken. Zo werd in 2007 na massaal protest de Beacon-software, die Facebookgebruikers én geïnteresseerde bedrijven vertelde waar en wat iemand uit het netwerk online koopt, aangepast. En ook vorig jaar was er heel wat paniek toen Instagram (nota bene ook even daarvoor overgenomen door Facebook) de gebruikersvoorwaarden veranderde om zo persoonlijke info van de leden commercieel uit te buiten. Door de massale kritiek hierop nam Instagram gas terug en bleven grote misbruiken uit. Facebook is en blijft een bedrijf dat rekening zal moeten blijven houden met de wensen en problemen van haar leden. Het blijft voor hen dus balanceren op een dunne koord met aan de ene kant de drang naar winstmaximalisatie, en aan de andere kant het besef dat ze binnen de regels van het fatsoen moeten blijven omdat ze ander een golf van kritiek doen ontstaan waardoor ze even later hun ingreep ongedaan moeten maken. Kortom, ik zie het niet meteen gebeuren dat ik na een Whatsapp-bericht over Waasland-Beveren plots op mijn Facebook een advertentie over goedkope voetbalabonnementen zie verschijnen. Dat doen ze trouwens nu ook niet op basis van de gegevens die ze uit de Facebook Messenger kunnen halen. Het zou te doorzichtig zijn, en op dit moment nog op heel wat kritiek stuiten. Maar wat niet is, kan en zal waarschijnlijk nog wel komen, zo naïef mogen we ook niet zijn.

Invloed op informatie- en nieuwsaanbod

Maar waar ik me als gebruiker op dit moment eerder zorgen over maak, is de dominante positie die enkele bedrijven in de online wereld innemen en de bijhorende macht die ze hebben over wat we te zien krijgen en zelf kunnen verspreiden. Facebook, Google en Apple hanteren interne richtlijnen die bepalen welke content ongeoorloofd is en dus verwijderd of gecensureerd worden. Zo werd in het verleden de foto van een bebloede naakte Syrische peuter verwijderd van de Facebookpagina van De Morgen. Maar ook de foto van de cover van Nevermind van Nirvana (met de naakte baby in een zwembad) geraakte een tijdje niet door de strenge censuurfilter. En het bedrijf gebruikt bepaalde onduidelijke algoritmen om berichten te filteren en ze bovenaan of onderaan de plaatsen. Zelfs Apple, een bedrijf dat toch geroemd wordt omwille van zijn innovaties en een jong en hip imago heeft, hanteert interne richtlijnen die soms erg ver gaan. Zo censureerde iTunes een tijdje een boek van Naomi Klein dat de vagina uit de taboesfeer wilde halen. En van Google is al langer geweten dat bepaalde zoekopdrachten in bepaalde landen andere resultaten opleveren. Nu enkele grote spelers alsmaar meer platformen en diensten overnemen, rest de vraag op welke manier dit een invloed kan hebben op ons informatie- en nieuwsaanbod. En door de overname van Whatsapp mogelijks in de toekomst ook op onze persoonlijke communicatie.  Die kwestie lijkt me op dit moment minstens zo belangrijk dan de bezorgdheid omtrent gerichte reclame.

Tagged: , , ,